Πανηγυράκια με μεγάλα ταμεία

• Το επόμενο Σαββατοκύριακο
• Ποιος προστατεύει τι;
• Έχουμε κι εμείς τη βολή μας
• Το ίδιο ερώτημα, σε άλλο γήπεδο

Πολλές φορές, βλέποντας πόσο εύκολα συνεχίζονται όλα ύστερα από ένα μεγάλο σκάνδαλο, είναι δύσκολο να αποφύγεις τη διαπίστωση ότι τα σπορ είναι κάτι σαν πανηγύρια με μεγάλα ταμεία. Πολύ μεγάλα. Με πρωταγωνιστές που θαυμάζουμε, χρώματα που αγαπάμε και κανόνες στους οποίους έχουμε συμφωνήσει να πιστεύουμε.

Το τελευταίο είναι απαραίτητο. Για να συγκινηθούμε με μια νίκη, χρειαζόμαστε την πεποίθηση ότι κάτι κερδήθηκε πραγματικά. Ότι ο άλλος ηττήθηκε έχοντας την ευκαιρία του. Ότι το χρονόμετρο, η βαθμολογία και η καρό σημαία περιγράφουν μια αναμέτρηση της οποίας τους όρους γνωρίζουμε όλοι.

Στη Formula 1 αυτή η συμφωνία εμπιστοσύνης δοκιμάζεται συχνά. Περιστατικά όπως η βιομηχανική κατασκοπεία, η σκόπιμη πρόσκρουση στη Σιγκαπούρη, η υπέρβαση του ορίου δαπανών και ο εμπιστευτικός διακανονισμός για τον κινητήρα της Ferrari ανήκουν σε διαφορετικές κατηγορίες υποθέσεων, με διαφορετικά ευρήματα και συνέπειες. Υπήρξαν βαριές ποινές, υπήρξαν και διευθετήσεις που άφησαν σημαντικά ερωτήματα. Όλα αυτά χωρούν πλέον στην ιστορία του πρωταθλήματος, δίπλα στις μεγάλες μονομαχίες και στις θρυλικές ανατροπές.

Αυτή η ευκολία αφομοίωσης είναι κάτι που πρέπει να μας απασχολεί. Κάποια στιγμή το σκάνδαλο αποκτά όνομα, γίνεται ντοκιμαντέρ, προσφέρει υλικό για επετείους και συζητήσεις. Η ζημιά στην αξιοπιστία μετατρέπεται και η ίδια σε περιεχόμενο. Μπορούμε να καταναλώσουμε ξανά την υπόθεση, αυτή τη φορά γνωρίζοντας τους διαλόγους και τα παρασκήνια. Η αρχική αμηχανία έχει πια ασφαλή απόσταση.

Το επόμενο Σαββατοκύριακο

Στο μεταξύ, το πρόγραμμα τρέχει. Έρχεται ένας καινούργιος αγώνας, μια μεταγραφή, μια κόντρα στον ασύρματο. Υπάρχει πάντα κάτι αρκετά ενδιαφέρον για να μετακινηθεί η προσοχή μας.

Η Formula 1 είναι εξαιρετικά καλή σε αυτό. Διαθέτει ήρωες, αντιπάλους, οικογενειακές ιστορίες, εθνικές υπερηφάνειες και προσωπικές εμμονές. Μέσα σε λίγους γύρους μπορεί να μας κάνει να ξεχάσουμε όσα λέγαμε πριν από την εκκίνηση.

Κάπου εκεί βρίσκεται και η δύναμη ολόκληρου του οικοδομήματος. Η επόμενη καλή στιγμή λειτουργεί σαν μικρή αμνηστία. Η χαρά της μάς δίνει έναν βολικό λόγο να αναβάλουμε τις δύσκολες ερωτήσεις. Θα επανέλθουμε αργότερα. Όταν τελειώσει η μάχη του τίτλου.

Αλλά ύστερα αρχίζει η επόμενη σεζόν.

Ποιος προστατεύει τι;

Τι ακριβώς σημαίνει η φράση «το συμφέρον του αθλήματος»; Χρειάζεται κάθε φορά μιαν εξήγηση. Ποιο ακριβώς συμφέρον; Η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων; Η οικονομική επιβίωση μιας ομάδας; Η ομαλή διεξαγωγή του προγράμματος; Οι συμφωνίες που έχουν ήδη υπογραφεί; Όλα έχουν τη σημασία τους. Μόνο που σε μια κρίση μπορεί να τραβούν προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Στην υπόθεση του κινητήρα της Ferrari, η ίδια η FIA επικαλέστηκε το συμφέρον του πρωταθλήματος και των εμπλεκομένων του, εξηγώντας την επιλογή ενός εμπιστευτικού διακανονισμού και την αποφυγή μιας μακράς δικαστικής διαμάχης. Είχε υποψίες για τη λειτουργία της μονάδας ισχύος, αδυνατούσε όμως να τεκμηριώσει αδιαμφισβήτητα παράβαση. Η Ferrari αρνιόταν την παρανομία.

Καταλαβαίνω τη θεσμική και νομική δυσκολία. Παραμένει, ωστόσο, το απλό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε ως θεατές: μας ζητείται να εμπιστευθούμε μια κατάληξη της οποίας βασικά στοιχεία δεν επιτρέπεται να γνωρίζουμε. Αυτό το χάσμα δεν καλύπτεται με μια ανακοίνωση περί ολοκλήρωσης της διαδικασίας. Η εμπιστοσύνη χρειάζεται εξήγηση. Χρειάζεται και τη δυνατότητα να κρίνουμε αν η εξήγηση στέκει. Κάθε υπόθεση βρίσκει κάποτε τη διοικητική της κατάληξη. Το πρόστιμο μπορεί να πληρωθεί. Ο φάκελος μπορεί να κλείσει. Η αμφιβολία μένει σε εμάς, που περάσαμε μια ολόκληρη χρονιά μετρώντας βαθμούς και χάνοντας Κυριακές από τη ζωή μας.

Έχουμε κι εμείς τη βολή μας

Εύκολα θα μπορούσαμε να τα φορτώσουμε όλα στους διοργανωτές, στις ομάδες, στους χορηγούς και στα τηλεοπτικά συμβόλαια. Χρειάζεται όμως να κοιτάξουμε και τη δική μας συμπεριφορά. Ζητάμε αυστηρότητα γενικά, αλλά σχεδόν πάντα έχουμε έτοιμη την εξαίρεση για τον αγαπημένο μας οδηγό. Απαιτούμε διαφάνεια και καταπίνουμε πρόθυμα τη βολική εκδοχή της ομάδας μας. Θυμόμαστε με εκπληκτική ακρίβεια τις παραβάσεις των αντιπάλων. Για τις δικές μας έχουμε συνήθως πρόχειρο ένα «ναι, αλλά». Η κοινή απαίτηση για αξιόπιστους κανόνες διαλύεται σε οπαδικούς καβγάδες. Η κουβέντα φεύγει από την εφαρμογή τους και καταλήγει στο ποιος αδικήθηκε περισσότερο πριν από είκοσι χρόνια.

Στο χώρο της ενημέρωσης έχουμε τη δική μας ευθύνη. Το σκάνδαλο προσφέρει τίτλους, επισκεψιμότητα και διαρκείς εξελίξεις. Η παρακολούθηση της θεσμικής του συνέχειας απαιτεί υπομονή. Μήνες αργότερα, μια δύσκολη απόφαση ανταγωνίζεται την είδηση μιας μεταγραφής. Μπορούμε όλοι να φανταστούμε ποια θα διαβαστεί περισσότερο. Το πρόβλημα αποκτά έτσι μια ανώδυνη θέση μέσα στην καθημερινότητά μας. Παράγει ενδιαφέρον όσο διαρκεί και παραχωρεί ομαλά τη θέση του στην επόμενη ιστορία.

Το ίδιο ερώτημα, σε άλλο γήπεδο

Η πρόσφατη έρευνα στο ελληνικό μπάσκετ για φερόμενη δωροδοκία και χειραγώγηση αγώνων φέρνει ξανά στην επιφάνεια το ζήτημα της αξιοπιστίας. Η υπόθεση βρίσκεται στη Δικαιοσύνη, οι κατηγορίες θα κριθούν εκεί και το τεκμήριο αθωότητας ισχύει για όλους. Μακάρι η προσοχή μας να αντέξει μέχρι το τέλος της διαδικασίας. Να ενδιαφερθούμε για όσα αποδειχθούν, για τις ευθύνες που θα προκύψουν, για τις αλλαγές που θα χρειαστούν. Η ένταση των πρώτων ημερών είναι εύκολη. Η επιμονή έχει μεγαλύτερες απαιτήσεις. Αυτό ισχύει σε κάθε άθλημα. Η λογοδοσία μετριέται και μετά το τέλος του θορύβου.

Εξακολουθούμε να αγαπάμε τους αγώνες. Θέλουμε να βλέπουμε μια προσπέραση και να σηκωνόμαστε από την καρέκλα. Θέλουμε να μας νοιάζει ποιος θα κερδίσει. Αυτή η αγάπη κάνει τις απαιτήσεις μας μεγαλύτερες, όσο κι αν συχνά μας οδηγεί να συγχωρούμε γρηγορότερα απ’ όσο θα έπρεπε. Οι διοργανώσεις έχουν κάθε δικαίωμα να πουλούν θέαμα. Μαζί του πουλούν και την υπόσχεση ότι το αποτέλεσμα αξίζει τη συγκίνησή μας. Εκεί χρειάζονται λογοδοσία, διαφάνεια και κανόνες που αντέχουν ακόμη κι όταν η εφαρμογή τους κοστίζει.

Αν θέλαμε να ξεπεράσουμε την υποκρισία, θα έπρεπε να γράφεται πάνω στο εισιτήριο: «Οι κανόνες είναι σχετικοί. Η παράσταση θα συνεχιστεί υπό οποιεσδήποτε συνθήκες». Να ξέρουμε τουλάχιστον τι αγοράζουμε.