Ιγκόρ Στραβίνσκι: Η μουσική του παραδείσιο πουλί! (vid)
Ο ήχος της σιωπής «σπάει» από τα αναπόφευκτα ξυπνήματα της φύσης και από το καθημερινό, ασυνείδητο, δέος του ανθρώπου. Οι μελωδίες έρχονται πρώτα και μετά οι ομιλίες. Λάθος. Οι μελωδίες, τα συναισθήματα και μετά οι ομιλίες. Τα παιδιά και τα ζώα έχουν όλες τις απαντήσεις και όλες τις νότες μέσα τους. Οι ενήλικες δουλεύουν, ερωτεύονται, προσπαθούν να συνεννοηθούν, να συμφωνήσουν, να εξοντώσουν ο ένας τον άλλο. Όταν τα καταφέρνουν δίνουν παραγγελίες για ένα κομμάτι ουρανού, για ένα θρόισμα που στάθηκε για λίγο απέναντι στο ανθρώπινο αίνιγμα, για ένα ηλιακό φως που κάπως πιάστηκε στις απαλές πτυχώσεις του κρινολίνου. Καλέ μου μαέστρο, σήμερα γιορτάζουμε την επέτειό μας. Και αυτός ανταποκρίνεται. Το πρόσωπό του παίρνει από τον καθρέφτη και στο υγρό πυρ της δημιουργικής ανησυχίας ρίχνει τα μάτια και τα αυτιά του! Παραδείσια πουλιά, μουσικά δωμάτια, το μπαλέτο που κάνει τις κλωστές να στροβιλίζονται και οι ασταμάτητες σαρκικές, ψυχικές, αντανακλάσεις είναι τα δώρα-αντίδωρα του δημιουργού. Η αυτονόητη παράκληση δεν ακούγεται, αλλά είναι δεδομένη: Αφεθείτε παρακαλώ! Και οι ακροατές βάζουν στην άκρη τις «γνώσεις» και τις «βεβαιότητές» τους. Ο κόσμος γεννιέται ξανά και εξομολογείται όπως θέλει και όπως πρέπει. Αυτός που τον κάλεσε, αυτός και τον συνθέτει και τον επιστρέφει στο ανυποψίαστο κοινό. Κυρίες και κύριοι, ο Ιγκόρ Στραβίνσκι είναι εδώ. Τώρα. Χθες. Αύριο. Παντού. Πάντα.
Επηρέασε όσο λίγοι
Ο γεννημένος στη Ρωσία συνθέτης επηρέασε όσο λίγοι τη μουσική του 20ου αιώνα. Η ένταξη του νεωτεριστικού στοιχείου σε αυτήν του οφείλει πολλά. Η ανθεκτικότητά και η συμβολή του μουσικού του έργου είναι αξιοθαύμαστη. Ο δικός του μουσικός δρόμος άλλαξε δύο φορές στην 70χρονη (!) καριέρα του. Και όμως! Το σημάδι του υπήρξε καθοριστικό για την πορεία της μουσικής του περασμένου αιώνα.
Τον Στραβίνσκι δύσκολα τον αποφεύγεις. Κατά κάποιο τρόπο είναι παντού! Για πολλούς, η πρώτη τους επαφή μαζί του είναι μέσα από την ταινία «Φαντασία», της Disney. Σε αυτήν, το πιο διάσημο έργο του, το «The Rite of Spring», συνοδεύει τη μεγαλύτερη σκηνή του φιλμ. Και δεν είναι μόνο εκεί. Μουσικοί όπως ο Τσάρλι Πάρκερ, ο Ορνέτ Κόλμαν, η Τζόνι Μίτσελ, οι «Pet Shop Boys» έχουν κάνει αναφορές σε αυτό όπως και πολλές άλλες κινηματογραφικές ταινίες –«Ψυχώ», «Πλανήτης των πιθήκων», «Star Wars».
Ο Στραβίνσκι μεγάλωσε στην Αγία Πετρούπολη. Εκεί ο πατέρας του ήταν το κορυφαίο μπάσο στην «Imperial Opera». Οι γονείς του, παρά την καλλιτεχνική φύση του πατέρα, δεν ήθελαν να ακολουθήσει μουσική καριέρα. Αντιθέτως ήθελα να σπουδάσει νομικά στο πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης. Εκεί έγινε φίλος με τον γιο του σπουδαίου συνθέτη Νικολάι Ρίμσκι-Κορσακόφ. Η φιλία με τον Βλαδίμηρο Κορσακόφ οδήγησε στα μαθήματα μουσικής με τον πατέρα Κορσακόφ. Μέχρι και τον θάνατό του, το 1908, ο μεγάλος συνθέτης έπαιξε σημαντικό ρόλο στη καλλιτεχνική προσωπικότητα του Στραβίνσκι.
Ο Στραβίνσκι ξεκινά να δημιουργεί στις αρχές του 20ου αιώνα και όταν φτιάχνει το ορχηστρικό κομμάτι «Firework» τραβά την προσοχή του ιμπρεσάριου Σεργκέι Ντιάγκιλεφ. Αυτός του αναθέτει να γράψει για τα μπαλέτα του. Και ο Στραβίνσκι του δίνει το μεγαλειώδες «Firebird». Το έργο θα κάνει πρεμιέρα στο Παρίσι το 1910 και θα γίνει τεράστια επιτυχία. Το μεγαλείο του Ρώσου έχει αρχίσει να φαίνεται και τίποτα δεν μπορεί να το μικρύνει.
Ταξιδεύει, δημιουργεί, φροντίζει για το μέλλον
Ο Στραβίνσκι από το 1911 έως το τέλος της ζωής του ταξιδεύει, δημιουργεί, επιστρέφει και δημιουργεί ξανά. Ξεκινά με την «Petrushka» και συνεχίζει με το «The Rite of Spring». Στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου θα αυτοεξοριστεί στην Ελβετία. Εκεί θα γράψει το «Tale of the Soldier». Το 1918 θα επιστρέψει στο Παρίσι και τέσσερα χρόνια μετά θα συνθέσει τα «Renard» και «Mavra». Μετά θα έρθει το ορατόριο «Oedipus Rex». Το 1935 θα πάει για περιοδεία στις ΗΠΑ. Εκεί θα γνωρίσει μεγάλη επιτυχία και θα αναλάβει πολλές καλλιτεχνικές παραγγελίες.
Η ατυχία, όμως, δεν θα τον προσπεράσει. Θα χάσει από φυματίωση τη γυναίκα, την κόρη και τη μητέρα του. Το 1940 θα συνθέσει το «Dumbarton Oaks». Μετά από λίγο καιρό θα ξαναπαντρευτεί. Το 1951 θα δείξει στο κοινό τη δωδεκατονική τεχνική του. Το 1962 θα επιστρέψει στη ΕΣΣΔ και θα εισπράξει αναγνώριση και επιτυχία. Η υγεία του θα αρχίσει να επιδεινώνεται και το 1971 θα αφήσει την τελευταία του πνοή.
Η κληρονομιά του τεράστια και τα μουσικά του σημάδια σχεδόν σε όλους όσους τον διαδέχτηκαν. Η νεοκλασική αισθητική του πέρασε σε αρκετές γενιές συνθετών, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Στα 50’s, οι κορυφαίοι του avant-garde Πιέρ Μπουλέζ, Καρλχέινζ Στοκχάουζεν τον επαίνεσαν για τον τρόπο που απελευθέρωσε το μέτρο και τον ρυθμό. Επίσης, οι παλλόμενες υφές στα θεμέλια του μινιμαλισμού θα ήταν αδύνατες χωρίς αυτόν. Κι αν δεν πειστήκατε για τη διαχρονική προσφορά του, σημειώστε ότι δύο μεγάλοι βρετανοί συνθέτες, (πέθαναν πρόσφατα) οι Τζον Τάβερνερ, Χάρισον Μπέρθουϊστλ, δημόσια δήλωσαν το χρέος τους προς αυτόν.
Πηγές
- “Stravinsky: where to start with his music” του Andrew Clements [theguardian.com]
-“Igor Stravinsky. Composer” [operadeparis.fr/en]
